Buz Çağı: Dünyayı Kaplayan Soğuğun Ardından
Günümüzden binlerce yıl önce, dünya bambaşka bir yerdi. Avrupa’nın büyük kısmı, Kuzey Amerika ve Asya’nın kuzeyi kalın buz tabakalarıyla kaplıydı. Geyikler, mamutlar, mağara aslanları ve dev tembel hayvanlar bu dondurucu dünyada hayatta kalmaya çalışıyordu. İnsanlar ise henüz avcı-toplayıcı olarak yaşamlarını sürdürüyor, mağara duvarlarına av sahneleri çizerek hayatta kalma hikâyelerini geleceğe bırakıyordu. Peki Buz Çağı nedir, nasıl başladı ve sona erdiğinde dünyayı nasıl değiştirdi?
Buz Çağı Nedir?
Buz Çağı denildiğinde genellikle son buzul dönemi akla gelir, ancak bilim insanları dünyada beş büyük buz çağı yaşandığını belirtiyor. Bu dönemlerde kutuplardan taşan buzullar kara parçalarını kaplar, deniz seviyesi düşer ve ortalama sıcaklıklar ciddi şekilde azalırdı. Son buz çağı yaklaşık 2,6 milyon yıl önce başladı ve yaklaşık 11.700 yıl önce sona erdi. Yani insanlığın bilinen tarihi buzullarla iç içe geçti.
Nasıl Hayatta Kaldık?
Son Buz Çağı boyunca Homo sapiens, Neandertaller ve Denisovalılar aynı anda dünyadaydı. İnsanlar; hayvan postlarından kıyafetler dikerek, mağara ve taş barınaklar inşa ederek soğuktan korunuyordu. Ateşin kontrol altına alınması ise en büyük avantajdı. Avlanmak zorlaşsa da mamutlar, geyikler, yaban öküzleri büyük besin kaynağıydı. Ayrıca mağara duvarlarına çizilen resimler, o dönemde sanatın ve düşünsel gelişimin de var olduğunu gösteriyor.
Buzullar Çekildiğinde Neler Oldu?
Yaklaşık 11.700 yıl önce buzullar geri çekilmeye başladığında, dünyada büyük bir dönüşüm yaşandı. İklim ısındı, bitki örtüsü değişti, göller ve nehirler oluştu. Deniz seviyesi yükseldi, kıyılar bugünkü şeklini almaya başladı. Bu dönemde tarım devrimi ortaya çıktı. İnsanlar ilk defa yerleşik hayata geçerek tarım yapmaya ve hayvanları evcilleştirmeye başladı. Anadolu’da, Mezopotamya’da ve Levant bölgesinde ilk köyler kuruldu. Böylece Buz Çağı, insanlık tarihinin tarım ve medeniyetle tanışmasına zemin hazırlamış oldu.
Yeni Bir Buz Çağı Mümkün mü?
Bilim insanlarına göre dünya hâlâ buzullar arası sıcak bir dönemde bulunuyor. Normal şartlarda binlerce yıl sonra yeni bir buz çağı beklenebilirdi. Ancak insan faaliyetlerinin tetiklediği iklim değişikliği, doğal döngüyü önemli ölçüde etkiliyor. Fosil yakıt kullanımı ve sera gazı salınımı, dünyayı soğumaktan çok ısınmaya itiyor. Yine de uzun vadede, Güneş’teki değişimler veya dev volkanik patlamalar yeni bir buz çağını tetikleyebilir.
Sonuç
Buz Çağı, insanın doğayla amansız mücadelesinin en önemli dönemlerinden biriydi. Bugün şehirlerde yaşıyor, elektrikle ısınıyor ve marketlerden yiyecek alıyoruz. Ancak atalarımız, binlerce yıl boyunca buzullarla kaplı bir dünyada avlanarak, barınaklar inşa ederek ve soğukla baş ederek hayatta kaldı. Belki de bu yüzden hâlâ içimizde, doğaya karşı sessiz bir saygı ve geçmişten gelen o “hayatta kalma içgüdüsü” var.
Yazan: Kenan Çoruh
